ThucNghiem.comThực Nghiệm
Phương pháp khoa học khi làm thí nghiệm

Mẫu báo cáo thí nghiệm một trang cho học sinh: sáu mục và ví dụ điền sẵn

Mẫu báo cáo thí nghiệm gói trong một trang giấy với sáu mục, phân bổ chỗ cho từng mục, ví dụ điền sẵn thí nghiệm nước bay hơi và danh sách tự soát.

Three containers of water, a wide plate, a bowl and a narrow glass, side by side on a sunny windowsill in Ho Chi Minh City, a student kneeling to look, low angle

Một báo cáo thí nghiệm một trang gồm sáu mục: câu hỏi, giả thuyết, dụng cụ và an toàn, cách làm, kết quả, kết luận kèm nguồn sai số. Gói trong một trang buộc bạn chọn lọc điều quan trọng, và giúp người đọc, dù là giáo viên, phụ huynh hay bạn cùng lớp, nắm toàn bộ thí nghiệm trong hai phút.

Bài viết đưa ra mẫu sáu mục, gợi ý mỗi mục chiếm bao nhiêu chỗ trên trang, rồi điền sẵn một ví dụ hoàn chỉnh với thí nghiệm đơn giản về tốc độ bay hơi của nước theo diện tích mặt thoáng, số liệu giả định. Cuối bài có danh sách tự soát trước khi nộp và vài lưu ý cho phụ huynh muốn góp ý mà không làm thay con.

Vì sao nên tập viết báo cáo trong một trang

Báo cáo dài không có nghĩa là thí nghiệm kỹ. Học sinh thường viết dài vì chép lại lý thuyết trong sách, kể lể từng thao tác nhỏ, hoặc tả lại bằng lời những gì đã có trong bảng. Giới hạn một trang loại bỏ những phần đó và buộc bạn trả lời câu hỏi then chốt: điều gì người đọc cần biết để hiểu và làm lại được thí nghiệm này?

Một trang cũng là định dạng gần với cách nhiều người làm nghề trình bày: bản tóm tắt dự án, phần tóm tắt đầu bài báo khoa học, tấm poster ở hội thảo đều đòi nói đủ ý trong không gian hẹp. Tập viết gọn từ sớm giúp ích lâu dài, kể cả khi sau này bạn làm báo cáo dài nhiều trang cho dự án dự thi.

Mẫu một trang phù hợp nhất với thí nghiệm ngắn, một biến thay đổi, làm trong một buổi đến vài ngày. Với dự án kéo dài nhiều tuần, một trang có thể là trang tóm tắt đặt ở đầu, còn chi tiết để ở các trang sau. Nếu giáo viên có mẫu riêng, hãy theo mẫu của lớp; sáu mục dưới đây thường khớp với hầu hết các mẫu phổ biến, chỉ khác tên gọi.

Sáu mục và chỗ dành cho từng mục

Với một trang khổ A4 viết tay hoặc đánh máy cỡ chữ vừa đọc, phân bổ dưới đây là gợi ý để không mục nào lấn mục nào.

MụcChứa gìChỗ trên trang
1. Tên và câu hỏiTên thí nghiệm, người làm, ngày làm, câu hỏi một dòng có cả hai biếnHai đến ba dòng
2. Giả thuyếtCâu nếu, thì, vìHai dòng
3. Dụng cụ và an toànDanh sách ngắn, ghi số lượng; một dòng về an toàn và phần cần người lớnBa đến bốn dòng
4. Cách làmBiến thay đổi, biến đo, biến giữ nguyên; các bước đánh số ngắn gọn; số lần lặpKhoảng một phần tư trang
5. Kết quảBảng số liệu có trung bình, đồ thị hoặc biểu đồ nếu có chỗ, một hai câu mô tả xu hướngKhoảng một phần ba trang
6. Kết luận và nguồn sai sốTrả lời giả thuyết, con số chính, giải thích, giới hạn, nguồn sai số lớn nhấtPhần còn lại, khoảng một phần năm trang

Kết quả được nhiều chỗ nhất vì đó là phần không thể viết gọn hơn: bảng số liệu cần đủ hàng, đủ cột. Nếu không đủ chỗ cho cả bảng và đồ thị, ưu tiên bảng có trung bình, và nêu xu hướng bằng một câu. Đồ thị có thể đính kèm ở mặt sau nếu giáo viên cho phép.

Phần lý thuyết nền, nếu cần, chỉ nên là một câu nằm trong phần giải thích của kết luận, không thành mục riêng chiếm nửa trang.

Ví dụ điền sẵn: nước bay hơi theo diện tích mặt thoáng

Dưới đây là nội dung một báo cáo hoàn chỉnh, viết như học sinh lớp 6 hoặc lớp 7 sẽ nộp. Số liệu giả định.

  • Tên và câu hỏi: Diện tích mặt nước ảnh hưởng thế nào đến lượng nước bay hơi trong một ngày? Làm tại nhà, ba ngày liên tiếp.
  • Giả thuyết: Nếu mặt nước càng rộng thì lượng nước bay hơi trong 24 giờ càng nhiều, vì càng nhiều phân tử nước ở bề mặt có cơ hội thoát ra không khí.
  • Dụng cụ và an toàn: một đĩa sâu lòng rộng, một bát ăn cơm, một cốc thuỷ tinh hẹp; xi lanh nhựa 50 ml không kim; nước máy; thước kẻ. Đặt đồ thuỷ tinh ở chỗ không bị va, lau khô sàn nếu đổ nước.
  • Cách làm: biến thay đổi là diện tích mặt nước, đo bằng đường kính miệng nước: đĩa 18 cm, bát 11 cm, cốc 6 cm. Biến đo là lượng nước mất sau 24 giờ. Giữ nguyên lượng nước ban đầu 100 ml, vị trí đặt cạnh nhau trên bàn trong phòng, cùng giờ bắt đầu và kết thúc. Sau 24 giờ, dùng xi lanh hút hết nước còn lại để đo. Làm ba ngày, mỗi ngày dùng nước mới.
  • Kết quả: lượng nước mất trung bình ba ngày là 38 ml ở đĩa, 21 ml ở bát, 9 ml ở cốc. Đĩa mất nhiều nhất, cốc ít nhất; mặt nước càng rộng, nước mất càng nhiều.
  • Kết luận và nguồn sai số: số liệu ủng hộ giả thuyết. Đĩa có mặt nước rộng gấp chín lần cốc tính theo diện tích, mất nhiều nước gấp hơn bốn lần. Lượng mất không tăng đúng theo diện tích, có thể vì nước trong đĩa còn ít dần nên mặt thoáng thu hẹp khi mực nước hạ, và hơi nước tích lại phía trên miệng cốc hẹp nhiều hơn. Nguồn sai số lớn nhất là nước dính lại trên thành khi hút bằng xi lanh, khoảng một đến hai mililít mỗi lần. Lần sau sẽ cân cả vật đựng trước và sau thay vì hút nước ra.

Kiểm lại phép tính trong ví dụ: diện tích hình tròn tỷ lệ với bình phương đường kính, nên đĩa đường kính 18 cm có diện tích mặt nước gấp 18 chia 6 bình phương, tức 3 bình phương bằng 9 lần cốc đường kính 6 cm. Lượng nước mất gấp 38 chia 9, khoảng 4,2 lần. Báo cáo không giấu sự chênh lệch giữa hai tỷ lệ mà đưa ra cách giải thích có thể kiểm tra được, đúng tinh thần của một kết luận tốt.

Những lỗi làm báo cáo dài mà không thêm thông tin

Chép lý thuyết từ sách. Nửa trang định nghĩa sự bay hơi lấy từ sách giáo khoa không cho người đọc biết gì về thí nghiệm của bạn. Lý thuyết chỉ cần xuất hiện ở chỗ dùng nó để giải thích kết quả.

Kể lể từng thao tác. "Em lấy cái bát ra khỏi tủ, rửa sạch, lau khô" không cần thiết. Cách làm chỉ cần những chi tiết ảnh hưởng tới kết quả và giúp người khác làm lại: lượng nước, kích thước vật đựng, thời gian, cách đo.

Tả lại bảng bằng lời. "Ngày thứ nhất đĩa mất 37 ml, bát mất 22 ml, cốc mất 8 ml, ngày thứ hai…" là lặp lại bảng. Phần mô tả kết quả chỉ nên nói xu hướng chung và điểm đáng chú ý.

Danh sách dụng cụ quá chi tiết. Không cần ghi "một chiếc bút bi màu xanh để ghi chép". Chỉ ghi những thứ ảnh hưởng tới thí nghiệm và cách đo.

Kết luận nhắc lại toàn bộ thí nghiệm. Kết luận không phải bản tóm tắt cả báo cáo. Nó trả lời giả thuyết, dẫn con số then chốt và giải thích. Phần còn lại đã có ở các mục trước.

Tự soát trước khi nộp

Đọc lại báo cáo một lượt với danh sách dưới đây. Mỗi mục chỉ mất vài giây.

  1. Câu hỏi có nêu cả biến thay đổi và biến đo không?
  2. Giả thuyết được viết trước khi làm và giữ nguyên, không sửa theo kết quả?
  3. Có ghi phần nào cần người lớn và lưu ý an toàn chính không?
  4. Người khác đọc mục cách làm có làm lại được thí nghiệm không? Thử nhờ một người trong nhà đọc và hỏi lại chỗ nào chưa rõ.
  5. Bảng số liệu có tên cột, đơn vị, số lần lặp và trung bình không? Trung bình đã tính lại và làm tròn hợp lý chưa?
  6. Đồ thị, nếu có, có tên trục, đơn vị và tên đồ thị không?
  7. Kết luận có trả lời giả thuyết, có con số, có giải thích, có giới hạn không?
  8. Có ghi ngày làm thí nghiệm và giữ sổ ghi chép gốc để đối chiếu không?

Mục bốn, nhờ người khác đọc, là phép thử tốt nhất cho phần cách làm. Người viết luôn thấy mọi thứ rõ ràng vì đã tự tay làm; người đọc lần đầu mới phát hiện ra "đặt ở đâu?", "đo lúc nào?" hay "dùng nước gì?". Một câu hỏi của người đọc là một dòng bạn cần thêm vào báo cáo.

Phụ huynh và giáo viên góp ý thế nào cho đúng chỗ

Phụ huynh muốn giúp con có báo cáo đẹp thường dễ trượt sang viết hộ: sửa câu chữ cho trôi chảy, thêm phần giải thích con chưa nghĩ ra. Báo cáo sẽ đẹp hơn, nhưng con mất đi chính điều thí nghiệm định dạy. Cách góp ý hiệu quả hơn là đặt câu hỏi: "Người khác đọc đoạn này có biết con dùng bao nhiêu nước không?", "Con nghĩ vì sao cốc lại mất ít nước như thế?" và để con tự viết câu trả lời vào báo cáo.

Với học sinh nhỏ, phụ huynh có thể giúp phần kỹ thuật như kẻ bảng, căn lề trang, hoặc ghi lại lời con kể khi con còn viết chậm, miễn nội dung là của con. Ghi chú lại phần nào người lớn hỗ trợ là cách làm minh bạch mà nhiều giáo viên đánh giá cao.

Khi nhận xét báo cáo, nên tập trung vào từng mục cụ thể thay vì một đánh giá chung: "Phần cách làm rất rõ, người khác làm lại được", "Kết luận cần thêm một con số". Với trẻ em, mục tiêu là giúp các em tiến bộ trong cách nghĩ và cách trình bày, không phải xếp hạng hay so sánh báo cáo của em này với em khác. Một báo cáo có kết quả trái giả thuyết, viết trung thực, đáng được ghi nhận không kém một báo cáo mọi thứ đều khớp.

Câu hỏi thường gặp

Báo cáo một trang có cần trang bìa không?

Không cần. Tên thí nghiệm, tên người làm và ngày làm đặt ở hai dòng đầu là đủ. Trang bìa phù hợp với báo cáo dài hoặc dự án dự thi, không phải báo cáo một trang.

Có nên đính kèm ảnh chụp thí nghiệm không?

Nên, nếu có chỗ hoặc được đính kèm ở mặt sau. Một ảnh chụp cách bố trí dụng cụ giúp người đọc hình dung nhanh hơn nhiều dòng mô tả. Chụp sao cho không lộ mặt người hoặc thông tin riêng của gia đình nếu báo cáo sẽ được chia sẻ.

Báo cáo viết tay hay đánh máy thì tốt hơn?

Cả hai đều được, tuỳ yêu cầu của lớp. Viết tay giúp học sinh nhỏ tập trình bày và vẽ đồ thị trên giấy kẻ ô. Đánh máy dễ sửa và dễ chia sẻ. Điều quan trọng là nội dung đủ sáu mục và người khác đọc hiểu được.

Nếu thí nghiệm hỏng hoàn toàn thì có viết báo cáo không?

Vẫn nên viết. Báo cáo khi đó ghi lại điều bạn định làm, điều đã xảy ra, vì sao hỏng và lần sau sẽ sửa thế nào. Một báo cáo như vậy cho thấy bạn hiểu phương pháp, và thường là bước đầu cho một thí nghiệm làm lại tốt hơn.

Có dùng mẫu này cho dự án dự thi được không?

Được, như trang tóm tắt đầu tiên của dự án. Dự án dự thi thường cần thêm phần tìm hiểu tài liệu, mô tả chi tiết phương pháp, nhiều lượt thí nghiệm và phần thảo luận dài hơn, nên báo cáo đầy đủ sẽ dài hơn một trang nhiều.

Bao lâu sau khi làm thí nghiệm thì nên viết báo cáo?

Càng sớm càng tốt, lý tưởng là ngay trong ngày hoặc ngày hôm sau, khi chi tiết còn nhớ rõ. Dù vậy, báo cáo phải dựa trên sổ ghi chép trong lúc làm chứ không dựa vào trí nhớ, vì trí nhớ thường tự sửa chi tiết cho khớp với kết quả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138