ThucNghiem.comThực Nghiệm
Từ thí nghiệm đến dự án dự thi

Làm dự án khoa học theo nhóm hai, ba người: chia việc, ghi công và xử lý bất đồng

Cách học sinh làm dự án khoa học kỹ thuật theo nhóm: chọn bạn cùng làm, chia việc mà ai cũng hiểu toàn bộ, ghi công rõ ràng và giải quyết khi bất đồng.

Three Vietnamese teenagers sitting on a classroom floor in Hải Phòng assembling a cardboard water filter model together, scissors and tape around, late afternoon light, faces turned down

Một dự án khoa học làm theo nhóm chỉ thành công khi mỗi thành viên đều hiểu toàn bộ dự án, dù mỗi người phụ trách một phần. Nhiều cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh cho phép nhóm hai hoặc ba người, và giám khảo thường hỏi bất kỳ ai trong nhóm về bất kỳ phần nào. Nhóm chia việc kiểu "ai làm phần nấy rồi ghép lại" dễ lộ ra ngay ở câu hỏi đầu tiên.

Bài này dành cho học sinh đang định lập nhóm hoặc đã ở trong nhóm, cùng thầy cô hướng dẫn. Nội dung đi từ chọn bạn cùng làm, chia việc, giữ sổ chung, đến cách ghi công và xử lý khi nhóm bất đồng. Số người cho phép mỗi nhóm khác nhau giữa các cuộc thi, nên bạn cần tra thể lệ năm hiện hành.

Làm một mình hay làm nhóm

Làm một mình, bạn được quyết mọi thứ và hiểu mọi chi tiết, nhưng phải gánh hết khối lượng công việc. Làm nhóm, công việc chia ra nhẹ hơn, có người để tranh luận khi bí, nhưng phải tốn công phối hợp và có nguy cơ một người làm nhiều, người khác làm ít. Không có lựa chọn nào tốt hơn tuyệt đối.

Nhóm hợp lý khi dự án có khối lượng đo đạc lớn mà một người không làm kịp, ví dụ đo nhiều điểm ngoài thực địa cùng lúc, hoặc khi dự án cần những kỹ năng khác nhau như vừa chế tạo vừa lập trình vừa phân tích số liệu. Làm một mình hợp lý khi câu hỏi gọn, thiết bị ít, và bạn muốn tự chủ hoàn toàn nhịp làm việc.

Một lý do không nên dùng để lập nhóm: rủ thêm bạn vì bạn đó giỏi trình bày, còn bạn ấy không tham gia làm thí nghiệm. Giám khảo sẽ hỏi bạn ấy về cách đo, và câu trả lời ngập ngừng sẽ ảnh hưởng đến cả nhóm. Mỗi thành viên phải đóng góp thật vào phần khoa học.

Trước khi quyết định, cả nhóm nên ngồi lại viết ra một trang: câu hỏi của dự án, khối lượng đo đạc dự kiến, thời gian mỗi người có thể dành ra mỗi tuần. Nếu cộng lại thấy một người làm cũng kịp, có khi làm riêng rồi góp ý chéo cho nhau lại là cách hợp lý hơn lập nhóm. Nếu thấy khối lượng vượt sức một người, nhóm có cơ sở rõ ràng để bắt đầu.

Chọn bạn cùng nhóm

Cùng quan tâm đến câu hỏi. Một dự án kéo dài vài tháng sẽ có lúc chán và mệt. Người thật sự tò mò về câu hỏi sẽ ở lại đến cuối; người chỉ tham gia vì bạn bè rủ dễ bỏ giữa chừng.

Có lịch rảnh khớp nhau. Nếu một người học thêm kín các buổi chiều còn người kia chỉ rảnh chiều, nhóm sẽ không bao giờ đo cùng nhau được. Kiểm tra lịch trước khi lập nhóm, và tính cả khoảng cách nhà đến nơi làm thí nghiệm.

Kỹ năng bổ sung cho nhau. Một người khéo tay chế tạo, một người cẩn thận với số liệu, một người viết tốt — tổ hợp như vậy giúp nhóm mạnh hơn. Nhưng nhớ rằng ai cũng phải học được phần của người kia ở mức đủ để giải thích.

Dám nói thẳng với nhau. Nhóm toàn những người ngại góp ý sẽ để lỗi tồn tại đến phút cuối. Chọn người mà bạn dám nói "chỗ này mình nghĩ sai rồi" mà không thành cãi nhau.

Cha mẹ các bên đồng ý. Dự án nhóm thường cần đi lại, làm việc tại nhà của một bạn, đôi khi tốn chi phí vật liệu. Phụ huynh các bên nên biết và đồng ý từ đầu, và thống nhất ai giám sát khi nhóm làm phần cần người lớn.

Chia việc theo vai, không theo phần cắt rời

Cách chia việc tốt là mỗi người có một vai phụ trách chính, nhưng mọi bước quan trọng đều có ít nhất hai người tham gia. Bảng gợi ý cho nhóm ba người làm một dự án lọc nước giả định.

Vai phụ trách chínhViệc chínhNgười hỗ trợĐiều cả nhóm phải hiểu
Thiết kế và chế tạoLàm bộ lọc, chuẩn bị vật liệu, giữ dụng cụNgười phụ trách số liệuVì sao chọn các lớp vật liệu đó, thứ tự lớp
Đo và số liệuLên quy trình đo, ghi bảng, kiểm chuẩn dụng cụNgười phụ trách chế tạoĐo độ đục bằng cách nào, sai số bao nhiêu
Tài liệu và báo cáoTra cứu, giữ danh mục nguồn, soạn bản nháp báo cáoNgười phụ trách đoCơ chế lọc, điều đã biết và khoảng trống
Cả nhómPhân tích kết quả, trình bày, trả lời câu hỏiNgười hướng dẫn góp ýToàn bộ dự án, từ câu hỏi đến kết luận

Mỗi tuần nên có một buổi ngắn mà người phụ trách mỗi vai giải thích cho hai người kia mình đã làm gì, vì sao. Buổi này vừa giúp phát hiện lỗi sớm, vừa là cách luyện cho phần trình bày sau này. Có thể luân phiên thao tác chính ở vài lần đo để ai cũng tự tay làm.

Sổ dự án chung và nhịp làm việc

Nhóm cần một nơi duy nhất ghi lại mọi thứ, để không ai phải hỏi "hôm trước đo bao nhiêu nhỉ". Những điều nên thống nhất ngay từ buổi đầu:

  • Một cuốn sổ giấy chung giữ ở chỗ cố định, hoặc một thư mục chung có quy tắc đặt tên tệp; tránh mỗi người ghi một nơi.
  • Mỗi mục ghi có ngày, người ghi, người làm; ai sửa gì thì gạch ngang chứ không xoá, và ghi tên mình bên cạnh.
  • Số liệu thô ghi ngay khi đo, không chép lại cho đẹp rồi bỏ bản gốc.
  • Một lịch chung ghi các mốc: hoàn thành tra cứu, chốt thiết kế, đo xong, bản nháp báo cáo, luyện trình bày.
  • Một buổi họp ngắn mỗi tuần, cố định ngày giờ; ai vắng thì đọc biên bản và nhắn lại đã đọc.
  • Một nơi ghi các quyết định quan trọng và lý do, ví dụ "bỏ vật liệu than tre vì không mua được loại đồng đều", để sau này cả nhóm giải thích được.

Nhịp làm việc đều đặn quan trọng hơn những đợt làm dồn trước hạn. Nhóm gặp nhau mỗi tuần một buổi trong ba tháng thường làm được nhiều và chắc hơn nhóm thức đêm dồn trong hai tuần cuối.

Khi nhóm bất đồng

Bất đồng trong nhóm là chuyện bình thường, thậm chí có ích khi nó về khoa học. Vấn đề chỉ đến khi bất đồng kéo dài không giải quyết. Trình tự gợi ý khi gặp chuyện:

  1. Gọi đúng tên vấn đề: đây là bất đồng về khoa học (cách đo, cách hiểu số liệu), về phân công (ai làm ít, ai làm nhiều) hay về cách nói chuyện với nhau?
  2. Với bất đồng khoa học, thử cả hai cách ở quy mô nhỏ nếu được, rồi để số liệu quyết định. Nếu không thử được, ghi cả hai quan điểm và hỏi người hướng dẫn.
  3. Với bất đồng phân công, mở sổ dự án ra xem thực tế ai đã làm gì. Sổ ghi rõ ràng giúp cuộc nói chuyện dựa trên việc thật chứ không dựa trên cảm giác.
  4. Mỗi người nói phần mình không bị ngắt lời, nói về việc chứ không về con người: "bảng số liệu tuần này chưa có" thay vì "cậu lười".
  5. Thống nhất một thay đổi cụ thể và thời hạn, ghi vào sổ.
  6. Nếu sau đó vẫn không ổn, nhờ thầy cô hướng dẫn ngồi cùng. Đó không phải là mách lẻo mà là dùng đúng người có trách nhiệm giúp nhóm.

Trường hợp một thành viên phải rút khỏi nhóm giữa chừng, cần ghi rõ phần việc người đó đã làm, thống nhất cách ghi công và kiểm tra thể lệ xem có cho phép thay đổi thành viên không.

Luyện trình bày như một nhóm

Phần trình bày là nơi sự phối hợp của nhóm lộ rõ nhất. Nhóm nên thống nhất trước ai mở đầu, ai giới thiệu thiết kế, ai nói về số liệu, ai kết luận, nhưng mỗi phần không dài quá để bài nói không thành ba bài nói ghép lại. Chuyển lượt bằng một câu nối tự nhiên, chẳng hạn người nói về thiết kế kết thúc bằng câu hỏi mà phần số liệu sẽ trả lời.

Khi giám khảo đặt câu hỏi, người phụ trách chính phần đó nên trả lời trước, các bạn khác bổ sung ngắn nếu cần, tránh cảnh ba người cùng tranh nói hoặc cùng nhìn nhau chờ. Nếu giám khảo hỏi đích danh một bạn về phần không phải của bạn ấy, bạn ấy vẫn phải trả lời được ở mức cơ bản; đó là lý do các buổi giải thích chéo hằng tuần quan trọng.

Một bài tập hữu ích trước ngày thi: mỗi người tự viết ra năm câu hỏi khó nhất mà mình sợ bị hỏi, gom lại, rồi cả nhóm luyện trả lời. Những câu không ai trả lời được chính là chỗ cần đọc thêm hoặc đo thêm, và phát hiện ra trước một tuần vẫn kịp sửa.

Ghi công và vai trò của người lớn

Ghi công rõ ràng bảo vệ quyền lợi của cả nhóm. Trong báo cáo, nhiều nhóm có một đoạn ngắn nêu ai phụ trách chính phần nào, ngoài việc mọi người cùng tham gia phân tích và trình bày. Những người hỗ trợ không phải thành viên — thầy cô hướng dẫn, phụ huynh giúp cắt vật liệu, người cho mượn địa điểm — được cảm ơn trong mục riêng, ghi đúng việc họ đã giúp. Không đưa tên người không làm vào nhóm, cũng không bỏ tên người đã làm thật.

Phụ huynh trong dự án nhóm có thêm một việc: phối hợp với phụ huynh các bạn khác về giờ giấc, địa điểm và người giám sát. Người lớn không nên đứng ra phân xử thay các con trong những bất đồng thông thường, cũng không nên "gánh" phần việc của con mình cho bằng các bạn. Thầy cô hướng dẫn giúp nhóm bằng câu hỏi và bằng việc theo dõi sổ dự án định kỳ, để phát hiện sớm khi công việc lệch về một người. Một nhóm học được cách làm việc cùng nhau công bằng đã có được thứ quý không kém kết quả khoa học.

Câu hỏi thường gặp

Nhóm dự án khoa học nên có mấy người?

Tuỳ quy định từng cuộc thi, thường là một đến ba người. Nhóm hai người dễ phối hợp, nhóm ba người chia được nhiều vai hơn nhưng tốn công họp hơn. Chọn số người theo khối lượng dự án thật sự cần, và tra thể lệ năm hiện hành để biết giới hạn.

Làm sao để mọi thành viên đều trả lời được câu hỏi của giám khảo?

Có buổi giải thích chéo hằng tuần, luân phiên thao tác chính ở một số lần đo, và cùng nhau phân tích số liệu thay vì để một người làm. Trước khi thi, từng người luyện trình bày toàn bộ dự án một mình, các bạn còn lại đóng vai giám khảo hỏi bất kỳ phần nào.

Một bạn trong nhóm làm rất ít thì phải làm sao?

Mở sổ dự án để nhìn việc thật, nói chuyện thẳng nhưng tôn trọng, thống nhất phần việc cụ thể và thời hạn. Nếu vẫn không thay đổi, nhờ thầy cô hướng dẫn ngồi cùng. Không âm thầm làm thay rồi ôm bực, vì như vậy bạn ấy cũng không học được gì.

Có được thay thành viên nhóm giữa chừng không?

Tuỳ quy định của cuộc thi và giai đoạn của dự án. Nếu thay, cần ghi rõ phần việc người cũ đã làm, thống nhất cách ghi công và báo với người hướng dẫn. Tra thể lệ năm hiện hành, vì một số cuộc thi không cho đổi sau khi đã đăng ký.

Có nên rủ bạn giỏi trình bày vào nhóm dù bạn ấy không làm thí nghiệm?

Không nên. Mỗi thành viên cần đóng góp thật vào phần khoa học và hiểu toàn bộ dự án. Nếu muốn có người góp ý phần trình bày, có thể nhờ bạn ấy nghe thử và nhận xét, rồi cảm ơn trong báo cáo, thay vì đưa tên vào nhóm.

Cha mẹ các bạn trong nhóm có nên gặp nhau không?

Nên trao đổi ít nhất một lần từ đầu để thống nhất giờ giấc, địa điểm làm việc, người giám sát khi làm phần cần người lớn và cách chia chi phí vật liệu nếu có. Sau đó để các con tự điều hành nhóm, người lớn chỉ hỗ trợ an toàn và hậu cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138