ThucNghiem.comThực Nghiệm
Thí nghiệm với thực vật

Màu ánh sáng ảnh hưởng cây mầm thế nào: thí nghiệm giấy bóng kính đỏ, lam, lục

Trồng cải mầm dưới năm chiếc hộp phủ giấy bóng kính đỏ, xanh lam, xanh lá, trong suốt và hộp tối; đo chiều cao, màu lá sau một tuần và giải thích theo diệp lục.

Five plastic cups of young mustard sprouts under boxes wrapped in red, blue, green and clear cellophane plus one dark box, lined on a sunny windowsill in Ha Noi, wide shot

Cây mầm phản ứng khác nhau với từng màu ánh sáng: dưới ánh sáng xanh lá, cây thường cao vống và nhạt màu như đang thiếu sáng, còn dưới ánh sáng đỏ hay xanh lam, cây xanh hơn vì diệp lục hấp thụ mạnh hai vùng màu này. Bạn có thể thấy điều đó sau một tuần với năm hộp phủ giấy bóng kính màu và vài nhúm hạt cải.

Bài hướng dẫn cách dựng hộp, chọn hạt, đo chiều cao và đánh giá màu lá, kèm số liệu mẫu giả định. Phần quan trọng không kém là sai số: giấy bóng kính không lọc ra một màu tinh khiết và làm giảm độ sáng khác nhau, nên cần đọc kết quả một cách thận trọng.

Mục tiêu và nội dung bài học

Bài quang hợp ở Khoa học tự nhiên lớp 7 nói rằng cây cần ánh sáng; Sinh học lớp 11 nói chính xác hơn: diệp lục hấp thụ mạnh ánh sáng đỏ và xanh tím, hấp thụ ít ánh sáng xanh lục nên lá có màu xanh. Từ đó có câu hỏi tự nhiên mà học sinh hay đặt ra: nếu chỉ cho cây ánh sáng xanh lá, cây có sống tốt không?

Câu hỏi nghiên cứu: sau bảy ngày dưới ánh sáng đi qua giấy bóng kính đỏ, xanh lam, xanh lá và trong suốt, cây cải mầm khác nhau thế nào về chiều cao và màu lá? Biến độc lập là màu giấy phủ hộp. Biến phụ thuộc gồm chiều cao trung bình của thân mầm và màu lá mầm, đánh giá bằng thang so màu tự làm. Biến kiểm soát gồm cùng gói hạt, cùng số hạt, cùng giá thể, cùng lượng nước, cùng vị trí bên cửa sổ và cùng thời gian.

Hộp phủ giấy trong suốt là đối chứng có ánh sáng đầy đủ các màu. Hộp tối kín cho biết cây mọc thế nào khi không có ánh sáng. Hai mốc này giúp bạn đặt kết quả của ba hộp màu vào đúng chỗ: hộp nào giống hộp trong suốt hơn, hộp nào ngả về phía hộp tối.

Dụng cụ cần chuẩn bị

Đồ dùng rẻ và dễ tìm ở hiệu văn phòng phẩm, chợ:

  • Một gói hạt cải mầm hoặc hạt củ cải, nảy mầm nhanh, mọc đều.
  • Mười cốc nhựa nhỏ có đục lỗ đáy, giá thể là bông, giấy ăn dày hoặc xơ dừa ẩm. Mỗi hộp đặt hai cốc để có lần lặp.
  • Năm hộp giấy hoặc hộp nhựa cùng cỡ, khoét một ô cửa lớn ở mặt trên và mặt hướng ra cửa sổ.
  • Giấy bóng kính đỏ, xanh lam, xanh lá và giấy kính trong suốt, mua ở hiệu văn phòng phẩm. Một hộp còn lại bọc kín bằng giấy đen hoặc giấy bạc.
  • Băng dính đen để dán kín mép, tránh ánh sáng trắng lọt vào.
  • Thước milimét, nhíp, bình xịt nước, điện thoại để chụp.
  • Một dải màu tự làm để so màu lá: cắt năm ô giấy màu từ vàng nhạt tới xanh đậm, đánh số 1 đến 5.

Nếu có ứng dụng đo ánh sáng trên điện thoại, đo độ rọi bên trong mỗi hộp lúc giữa trưa và ghi lại. Con số không chính xác tuyệt đối nhưng cho biết hộp nào tối hơn, điều rất quan trọng khi đọc kết quả.

An toàn khi làm

Kéo và dao rọc giấy. Việc khoét cửa sổ trên hộp nên do người lớn làm bằng dao rọc giấy, trên tấm lót. Trẻ dùng kéo đầu tròn để cắt giấy bóng kính.

Không ăn cây mầm thí nghiệm. Rau mầm trồng trong hộp kín, ẩm, nhiệt độ cao vài ngày có thể nhiễm nấm mốc và vi khuẩn. Sau khi đo thì bỏ đi, không dùng làm rau ăn.

Hộp đặt trên cửa sổ phải vững. Hộp giấy nhẹ, gặp gió dễ rơi xuống. Đặt trên bàn sát cửa sổ hoặc chèn vật nặng, không đặt trên bậu cửa ngoài ban công tầng cao.

Kiểm tra nấm mốc mỗi ngày. Cốc nào có lông tơ mốc thì bỏ cả cốc trong túi buộc kín, ghi vào sổ, không soi sát mũi.

Không nhìn thẳng vào mặt trời qua giấy màu. Giấy bóng kính không phải kính lọc bảo vệ mắt. Trẻ hay giơ giấy màu lên nhìn mặt trời; nhắc trước và không cho làm.

Các bước tiến hành

Gieo hạt trước, chờ hạt nứt nanh đều rồi mới cho vào hộp để mọi cốc bắt đầu cùng mốc:

  1. Ngâm hạt vài giờ, gieo 20 hạt mỗi cốc lên giá thể ẩm. Để cả mười cốc chung một chỗ sáng nhẹ cho tới khi đa số hạt nhú rễ, thường sau một ngày.
  2. Dán giấy bóng kính kín các ô cửa của bốn hộp, mỗi hộp một loại: đỏ, xanh lam, xanh lá, trong suốt. Dán băng dính đen vào mọi khe. Hộp thứ năm bọc kín không cửa.
  3. Đặt hai cốc vào mỗi hộp. Xếp năm hộp thành hàng cạnh cửa sổ sáng, các ô cửa hướng cùng một phía, không hộp nào che bóng hộp nào.
  4. Mỗi ngày tưới mỗi cốc cùng lượng nước bằng bình xịt, mở và đóng hộp nhanh. Đổi thứ tự các hộp trong hàng mỗi ngày để không hộp nào luôn được chỗ sáng nhất.
  5. Ngày thứ bảy, lấy cốc ra, chọn ngẫu nhiên mười cây mỗi hộp, đo chiều cao từ giá thể tới đỉnh lá mầm.
  6. So màu lá mầm với dải màu tự làm, ghi số từ 1 (vàng nhạt) tới 5 (xanh đậm). Nhận xét độ mảnh của thân và độ mở của lá mầm.
  7. Chụp ảnh năm nhóm cạnh nhau dưới cùng một nguồn sáng trắng để so sánh.

Số liệu mẫu giả định

Ví dụ giả định với hạt cải mầm, cửa sổ hướng đông, ngày thứ bảy. Độ rọi tương đối lấy hộp trong suốt là 100:

HộpĐộ rọi tương đốiChiều cao TB (cm)Màu lá (1–5)Nhận xét
Trong suốt1006,05thân chắc, lá mở rộng
Đỏ358,14thân dài hơn, lá xanh
Xanh lam205,24–5thân thấp, chắc, lá xanh đậm
Xanh lá309,02–3thân dài, mảnh, lá nhạt
Hộp tối011,21thân vống, vàng, lá mầm khép

Đọc bảng: cây dưới giấy xanh lá cao gần bằng cây trong hộp tối và nhạt màu, dù độ rọi đo được không thấp hơn giấy đỏ là bao. Điều này phù hợp với việc diệp lục hấp thụ ít ánh sáng lục: với cây, ánh sáng này gần giống bóng râm.

Cây dưới giấy xanh lam thấp và chắc nhất dù hộp tối nhất trong ba hộp màu, vì ánh sáng xanh lam vừa được diệp lục hấp thụ mạnh vừa là tín hiệu kìm thân vươn dài. Cây dưới giấy đỏ vẫn xanh nhưng thân dài hơn hộp trong suốt, do thiếu thành phần xanh lam. Tất cả nhận xét này phải đặt cạnh cột độ rọi: hộp tối hơn tự nó cũng làm cây cao vống hơn.

Giải thích khoa học: cây "nhìn" màu ánh sáng ra sao

Diệp lục a và b hấp thụ mạnh nhất ở hai vùng: xanh lam – tím và đỏ. Ánh sáng xanh lục bị hấp thụ ít hơn và phần lớn bị phản xạ hoặc đi xuyên qua lá, đó là màu ta nhìn thấy. Carotenoit bổ sung một phần hấp thụ ở vùng xanh lam – lục. Ánh sáng xanh lục không hoàn toàn vô dụng: nó đi sâu vào bên trong lá và các lớp lá dưới, vẫn đóng góp vào quang hợp, nhưng hiệu quả kém hơn trên mỗi đơn vị ánh sáng chiếu tới.

Ngoài vai trò năng lượng, ánh sáng còn là tín hiệu. Cây có các thụ thể riêng cảm nhận ánh sáng đỏ, đỏ xa và xanh lam. Ánh sáng xanh lam ức chế thân vươn dài và giúp lá mở, nên cây dưới ánh sáng xanh lam thường thấp, chắc. Dưới tán lá rậm, ánh sáng bị lá phía trên hút bớt đỏ và xanh lam, còn lại nhiều xanh lục và đỏ xa; cây non hiểu đó là dấu hiệu bị che và vươn dài để thoát bóng. Giấy bóng kính xanh lá tạo ra một "bóng râm nhân tạo" tương tự.

Trong hộp tối, cây không có cả năng lượng lẫn tín hiệu ánh sáng: thân vươn dài tối đa nhờ chất dự trữ trong hạt, lá mầm khép lại và không tạo được diệp lục nên màu vàng. Đây là trạng thái mọc vống điển hình, giống giá đỗ được ủ trong tối.

Sai số lớn nhất: giấy màu không phải bộ lọc chuẩn

Mỗi giấy cản sáng khác nhau. Giấy xanh lam thường tối hơn giấy đỏ nhiều. Nếu chỉ so chiều cao mà bỏ qua độ rọi, bạn có thể gán cho màu một hiệu ứng thật ra do thiếu sáng. Luôn đo hoặc ít nhất ước lượng độ sáng trong từng hộp.

Giấy cho lọt nhiều màu. Giấy bóng kính rẻ tiền không lọc gọn một vùng màu; giấy đỏ có thể lọt chút cam, giấy xanh lá lọt cả vàng. Kết luận nên viết là "ánh sáng chủ yếu màu đỏ" chứ không phải "chỉ ánh sáng đỏ".

Nhiệt độ trong hộp khác nhau. Hộp tối và hộp màu sẫm có thể nóng hơn dưới nắng. Đặt nhiệt kế vào một hai hộp để kiểm, tránh nắng chiếu thẳng buổi trưa.

Ánh sáng trắng lọt qua khe. Khe hở nhỏ đủ làm cây trong hộp màu nhận thêm ánh sáng đủ màu. Dán kín mép và kiểm tra bằng cách nhìn vào hộp từ bên trong lỗ.

Đánh giá màu lá theo cảm tính. Thang 1–5 phụ thuộc người nhìn và ánh sáng lúc nhìn. Chấm màu dưới cùng một nguồn sáng trắng, để hai người chấm độc lập rồi so.

Biến thể để thành dự án

Mỗi biến thể giải quyết một điểm yếu của bản cơ bản hoặc mở ra câu hỏi mới:

  • Cân bằng độ sáng: thêm một lớp giấy trong mờ lên hộp trong suốt cho tới khi độ rọi bằng hộp màu tối nhất, rồi so lại. Đây là cách tách tác động của màu khỏi tác động của độ sáng.
  • Đèn LED màu chạy pin: đèn LED đơn sắc đỏ, xanh lam, xanh lá cho màu gọn hơn giấy bóng kính; đặt mỗi đèn trong một hộp tối, cùng khoảng cách.
  • Chuyển hộp giữa chừng: sau bốn ngày trong hộp tối, chuyển cây sang hộp đỏ hoặc xanh lam, theo dõi tốc độ lá chuyển xanh.
  • Loài khác: đậu xanh, rau muống, cỏ lúa mì. Loài nào nhạy với màu ánh sáng hơn?
  • Đo khối lượng: cắt toàn bộ phần thân lá mỗi cốc, cân tươi bằng cân 0,1 gam. Cây cao vống chưa chắc nặng hơn.

Khi trình bày, đặt ảnh năm nhóm cạnh nhau và bảng có cột độ rọi. Người xem sẽ hiểu ngay vì sao chiều cao không phải thước đo "khoẻ" duy nhất, và vì sao kết luận về màu ánh sáng cần kèm điều kiện.

Câu hỏi thường gặp

Cây có sống được chỉ với ánh sáng xanh lá không?

Có thể sống một thời gian vì ánh sáng xanh lá vẫn được hấp thụ một phần, nhưng thường mọc vống, nhạt màu và yếu hơn so với ánh sáng trắng cùng độ mạnh. Trong thí nghiệm một tuần, sự khác biệt về hình dạng thân và màu lá đã thấy rõ.

Vì sao đèn trồng cây trong nhà thường có màu tím hồng?

Vì đèn đó phát chủ yếu ánh sáng đỏ và xanh lam, hai vùng diệp lục hấp thụ mạnh, trộn lại trông như màu tím hồng. Hiện nay nhiều đèn trồng cây chuyển sang ánh sáng trắng phổ rộng để người dễ quan sát cây. Thí nghiệm giấy bóng kính giúp hiểu nguyên lý đó.

Có thể dùng túi nilon màu thay giấy bóng kính không?

Được nếu túi trong và màu đều, nhưng túi nilon màu thường mờ, cản sáng mạnh và lọt nhiều màu khác. Khi đó sai số về độ sáng càng lớn. Nếu dùng, nhất định phải đo độ rọi trong từng hộp và ghi vào bảng số liệu.

Cây trong hộp tối cao nhất có phải mọc tốt nhất?

Không. Cây cao vì vươn dài tìm ánh sáng bằng chất dự trữ trong hạt, thân mảnh, lá vàng, không quang hợp được. Khi hết chất dự trữ, cây sẽ ngã và chết nếu không gặp ánh sáng. Chiều cao phải đọc cùng màu lá và độ chắc của thân.

Học sinh tiểu học làm thí nghiệm này thế nào cho vừa sức?

Làm ba hộp: trong suốt, xanh lá và tối. Trẻ quan sát chiều cao, màu lá sau một tuần và vẽ lại ba nhóm cây. Phần đo độ rọi, chấm màu theo thang và giải thích về thụ thể ánh sáng dành cho học sinh từ lớp 7.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138